گربه‌ها حیوانات دوست‌داشتنی و بازیگوشی هستند، اما گاهی هنگام بازی، ترس یا دفاع از خود، پوست انسان را با پنجه‌هایشان خراش می‌دهند. اکثر این خراش‌ها مشکل جدی ایجاد نمی‌کنند، اما در برخی موارد باکتری‌هایی مانند Bartonella henselae از راه خراش وارد بدن می‌شوند و بیماری‌ای به نام بیماری خراش گربه (بیماری چنگ گربه) ایجاد می‌کنند.
البته بیشتر کسانی که توسط گربه خراشیده می‌شوند به این بیماری مبتلا نمی‌شوند. با این حال، آشنایی با علائم بیماری چنگ گربه و روش‌های مراقبت از زخم به پیشگیری از عوارض کمک می‌کند.
بیماری چنگ گربه چیست؟
بیماری چنگ گربه یک عفونت باکتریایی است که عامل اصلی آن Bartonella henselae است. این باکتری در بدن برخی گربه‌ها وجود دارد، بدون آن‌که معمولاً در خود گربه علامتی ایجاد کند. هم گربه‌های خانگی و هم گربه‌های بیرون از خانه می‌توانند حامل باکتری باشند، اما بچه‌گربه‌ها بیشتر احتمال دارد آن را در بدن داشته باشند.
باکتری عامل بیماری از گربه آلوده به انسان منتقل می‌شود.
«بیماری چنگ گربه» به یک عفونت مشخص اشاره دارد و نباید آن را با هر زخم یا عفونت پوستی ناشی از خراش گربه یکسان دانست. گازگرفتگی یا خراش عمیق گربه می‌تواند عفونت‌های باکتریایی دیگری هم ایجاد کند. این عفونت‌ها معمولاً خیلی زودتر، طی یک تا دو روز، با قرمزی، تورم، درد و گاهی چرک در محل زخم خودشان را نشان می‌دهند؛ در حالی که علائم بیماری چنگ گربه معمولاً با فاصله‌ی چند روز تا چند هفته ظاهر می‌شود.
علت بیماری چنگ گربه چیست؟
عامل اصلی بیماری، باکتری Bartonella henselae است. گربه‌ها معمولاً از طریق گزش کک آلوده می‌شوند و کک‌ها باکتری را بین گربه‌ها منتقل می‌کنند. مدفوع کک می‌تواند حاوی باکتری باشد. اگر این آلودگی روی پنجه‌ها یا پوست گربه بماند و گربه سپس پوست ما را خراش دهد، امکان انتقال باکتری وجود دارد. به گفته‌ی مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC)، انتقال معمولاً زمانی رخ می‌دهد که خراش با مدفوع کک آلوده شده باشد.
علاوه بر خراش، گاز گرفتن گربه آلوده یا تماس بزاق او با زخم باز هم می‌تواند در انتقال باکتری نقش داشته باشد. به همین دلیل، کنترل کک در گربه‌ها یکی از مهم‌ترین بخش‌های پیشگیری از این بیماری است.
مسیر انتقال بیماری چنگ گربه از کک تا انسان
علائم بیماری چنگ گربه چیست؟
علائم بیماری چنگ گربه معمولاً بلافاصله بعد از خراش ظاهر نمی‌شوند. ابتدا ممکن است طی چند روز تا دو هفته، در محل خراش برجستگی، جوش یا تاول کوچکی ایجاد شود. تورم و حساس شدن غدد لنفاوی، که یکی از نشانه‌های مهم بیماری است، معمولاً ۱ تا ۳ هفته بعد از تماس با گربه دیده می‌شود. این غدد معمولاً نزدیک محل خراش قرار دارند؛ مثلاً در ناحیه‌ی بازو، زیر بغل، گردن یا کشاله‌ی ران، و ممکن است تا چند هفته یا حتی چند ماه متورم بمانند.
مراحل بیماری چنگ گربه و زمان تقریبی ظهور علائم
جدول زیر زمان‌بندی تقریبی ظهور علائم بیماری چنگ گربه را خلاصه می‌کند:
| مرحله | زمان تقریبی | نشانه‌ها |
| محل خراش | چند روز تا دو هفته | برجستگی، جوش یا تاول کوچک |
| غدد لنفاوی | ۱ تا ۳ هفته بعد از تماس با گربه | تورم و حساس شدن غدد نزدیک محل خراش، مثل بازو، زیر بغل، گردن یا کشاله ران |
| علائم عمومی | در طول دوره بیماری | تب خفیف، خستگی و بی‌حالی، سردرد و کم‌اشتهایی |
| بهبودی | چند هفته تا چند ماه | غدد متورم گاهی دیرتر از بقیه علائم برطرف می‌شوند |
برخی از علائم احتمالی عبارت‌اند از:
- برجستگی، جوش یا تاول کوچک در محل خراش
- تب خفیف
- تورم و حساس شدن غدد لنفاوی
- احساس خستگی و بی‌حالی
- سردرد و کم‌اشتهایی
در بیشتر افراد بیماری خفیف است و بدون ایجاد مشکل جدی بهبود پیدا می‌کند. اما در موارد نادر، عفونت ممکن است بخش‌هایی مانند چشم، کبد، طحال، مغز، استخوان یا دریچه‌های قلب را درگیر کند. احتمال این عوارض در افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف بیشتر است؛ مثلاً کسانی که شیمی‌درمانی می‌شوند، پیوند عضو انجام داده‌اند، به HIV مبتلا هستند یا مدت طولانی کورتون مصرف می‌کنند.
آیا هر چنگ گربه باعث بیماری می‌شود؟
خیر؛ بیشتر خراش‌های گربه به این بیماری منجر نمی‌شوند. با این حال، بهتر است هر خراش را جدی بگیرید و محل آن را خوب تمیز کنید. وضعیت گربه، وجود یا نبود کک، عمیق بودن خراش و شرایط سیستم ایمنی فرد در میزان نگرانی و نیاز به بررسی پزشکی اثر دارند.
بیشتر خراش‌های سطحی گربه به بیماری منجر نمی‌شوند، اما باید تمیز شوند.
خطر بیماری چنگ گربه در تماس با بچه‌گربه‌ها و گربه‌های ولگرد بیشتر است، چون این گروه‌ها بیشتر حامل باکتری هستند. وجود کک روی گربه هم احتمال آلودگی پنجه‌ها را بالا می‌برد.
در مقابل، خراش سطحی گربه‌ای که کک ندارد و در ظاهر سالم است معمولاً نگرانی کمتری دارد، هرچند محل آن باید تمیز شود. اما زخم عمیق، گازگرفتگی یا خراش در فردی با سیستم ایمنی ضعیف به توجه بیشتر و بررسی پزشکی نیاز دارد.
بعد از چنگ گربه چه کنیم؟
بعد از چنگ گربه این چهار قدم ساده را به ترتیب انجام دهید:
- زخم را بشویید: محل خراش را کامل با آب و صابون بشویید؛ این کار آلودگی و احتمال عفونت را کاهش می‌دهد.
- زخم را تمیز و خشک نگه دارید: تا زمان بهبود، از دست زدن یا خاراندن آن خودداری کنید.
- علائم را زیر نظر بگیرید: قرمزی، تورم، ترشح، تب یا تورم غدد لنفاوی را در روزها و هفته‌های بعد پیگیری کنید.
- در صورت نیاز به پزشک مراجعه کنید: اگر زخم عمیق است، خونریزی قابل‌توجهی دارد، اطرافش قرمز و متورم می‌شود یا علائم غیرعادی مشاهده می‌کنید.
نکته‌ی مهم درباره‌ی هاری
بیماری چنگ گربه با هاری فرق دارد و عامل آن‌ها متفاوت است. اما اگر حیوانی که شما را خراشیده یا گاز گرفته احتمال ابتلا به هاری دارد (مثلاً ناشناس است یا وضعیت واکسیناسیونش معلوم نیست)، باید فوراً توسط پزشک یا مرکز درمانی ارزیابی شوید. سازمان جهانی بهداشت توصیه می‌کند زخم‌های ناشی از تماس مشکوک با حیوان مبتلا به هاری بلافاصله و دست‌کم ۱۵ دقیقه با آب و صابون شسته و کامل آبکشی شوند و فرد برای ارزیابی نیاز به اقدامات پیشگیری پس از تماس مراجعه کند.
بعد از چنگ گربه چه کنیم؟
بیماری چنگ گربه چگونه تشخیص داده می‌شود؟
بیماری چنگ گربه معمولاً بر اساس علائم فرد و سابقه‌ی تماس با گربه تشخیص داده و بررسی می‌شود. برای مثال، وجود تب، تورم غدد لنفاوی و سابقه‌ی خراش توسط گربه به پزشک در تشخیص کمک می‌کند.
تشخیص با معاینه، بررسی سابقه خراش و در صورت نیاز آزمایش انجام می‌شود.
در موارد معمول، آزمایش‌های تخصصی همیشه ضروری نیستند؛ اما در موارد شدید، غیرمعمول یا زمانی که تشخیص قطعی دشوار است، پزشک ممکن است آزمایش‌های بیشتری درخواست کند.
درمان بیماری چنگ گربه چگونه است؟
بسیاری از افراد سالم بیماری چنگ گربه را به شکل خفیف تجربه می‌کنند و ممکن است بدون درمان آنتی‌بیوتیکی خاص بهبود پیدا کنند؛ غدد متورم هم معمولاً طی چند هفته تا چند ماه به حالت عادی برمی‌گردند. با این حال، بسته به شدت علائم و شرایط فرد، پزشک ممکن است درمان آنتی‌بیوتیکی را توصیه کند.
بیشتر موارد خفیف‌اند و خودبه‌خود بهبود پیدا می‌کنند.
افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف بیشتر در معرض نوع شدید بیماری هستند و ممکن است به درمان نیاز داشته باشند. در مواردی هم که بیماری بخش‌های دیگر بدن را درگیر کرده باشد، درمان تخصصی ضروری است. بنابراین مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک توصیه نمی‌شود و انتخاب دارو باید توسط پزشک انجام شود.
راه‌های پیشگیری از بیماری چنگ گربه
کنترل کک یکی از مهم‌ترین راه‌های پیشگیری از بیماری چنگ گربه است.
برای کاهش احتمال ابتلا به بیماری چنگ گربه می‌توان چند نکته‌ی ساده را رعایت کرد:
- از بازی‌های خشن با گربه و تحریک کردن او خودداری کنید.
- ناخن‌های گربه را کوتاه نگه دارید.
- اجازه ندهید گربه زخم‌های باز شما را لیس بزند.
- بعد از تماس با گربه، دست‌ها را خوب بشویید.
- زخم ناشی از خراش را سریع با آب و صابون تمیز کنید.
- با نظر دامپزشک از روش‌های مناسب کنترل کک برای گربه استفاده کنید.
- تا حد امکان گربه را از گربه‌های ولگرد و ناشناخته دور نگه دارید.
- کودکان را هنگام بازی با گربه تنها نگذارید.
- اگر گربه رفتار غیرعادی دارد یا بیمار به نظر می‌رسد، برای بررسی وضعیت او با دامپزشک مشورت کنید.
افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف بهتر است در انتخاب گربه و مراقبت از آن با پزشک یا دامپزشک مشورت کنند؛ برای مثال، بچه‌گربه‌ها و گربه‌های ولگرد احتمال حمل باکتری بیشتری دارند.
چه زمانی بعد از چنگ گربه به پزشک مراجعه کنیم؟
تب، تورم غدد یا قرمزی زخم نشانه‌های مراجعه به پزشک بعد از چنگ گربه است.
در بیشتر موارد یک خراش سطحی مشکل جدی ایجاد نمی‌کند، اما در این موارد بهتر است به پزشک مراجعه کنید:
- تب، یا تورم و درد غدد لنفاوی بعد از خراش
- برجستگی یا ضایعه در محل خراش
- قرمزی، تورم، درد شدید یا ترشح چرکی در محل زخم، به‌ویژه اگر طی یک تا دو روز اول ایجاد شود
- زخم عمیق یا خونریزی قابل‌توجه
- ضعف سیستم ایمنی؛ این افراد باید پس از خراش گربه با دقت بیشتری وضعیت خود را بررسی کنند، زیرا احتمال عوارض شدیدتر در آن‌ها بیشتر است
همچنین اگر حیوان ناشناخته است، وضعیت واکسیناسیون او مشخص نیست یا احتمال هاری وجود دارد، منتظر ظاهر شدن علائم نمانید و فوراً برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
علاوه بر بررسی وضعیت خودتان، معاینه‌ی گربه توسط دامپزشک هم اهمیت دارد؛ دامپزشک می‌تواند وضعیت سلامت گربه، آلودگی به کک و برنامه‌ی کنترل آن را بررسی کند. برای معاینه و مشاوره می‌توانید از خدمات دامپزشکی و جراحی کلینیک دامپزشکی نوین پت استفاده کنید.
جمع‌بندی
بیماری چنگ گربه معمولاً خفیف است و در بیشتر افراد خودبه‌خود بهبود پیدا می‌کند. شست‌وشوی سریع زخم با آب و صابون، کنترل کک در گربه و مراقبت از افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف مهم‌ترین نکته‌های پیشگیری هستند. اگر بعد از خراش گربه علائمی مانند تب یا تورم غدد لنفاوی دیدید یا درباره‌ی وضعیت گربه‌تان نگرانی دارید، با پزشک و دامپزشک مشورت کنید. تیم کلینیک اختصاصی دامپزشکی نوین پت برای معاینه‌ی حیوانات خانگی و پاسخ به سؤال‌های شما در کنار شماست.
سوالات متداول درباره بیماری چنگ گربه
آیا بیماری چنگ گربه به انسان منتقل می‌شود؟
بله. بیماری چنگ گربه یک عفونت قابل انتقال از گربه به انسان است و عامل اصلی آن باکتری Bartonella henselae است. انتقال معمولاً با خراش گربه اتفاق می‌افتد و کمتر ممکن است از راه گاز گرفتن یا لیسیدن زخم باز رخ دهد.
آیا بیماری چنگ گربه از انسانی به انسان دیگر منتقل می‌شود؟
خیر. این بیماری معمولاً از انسان به انسان منتقل نمی‌شود و راه ابتلا تماس با گربه‌ی آلوده است.
آیا بیماری چنگ گربه خطرناک است؟
بیماری چنگ گربه در بیشتر افراد خفیف است و خود به‌خود برطرف می‌شود، اما در موارد نادر می‌تواند عوارض جدی ایجاد کند؛ به‌خصوص در افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند.
آیا بیماری چنگ گربه درمان دارد؟
بله. بسیاری از موارد در افراد سالم بدون درمان آنتی‌بیوتیکی بهبود پیدا می‌کنند، اما در موارد شدید یا در افراد دارای ضعف سیستم ایمنی، پزشک ممکن است آنتی‌بیوتیک تجویز کند.
بهبودی بیماری چنگ گربه چقدر طول می‌کشد؟
بهبودی چنگ گربه در افراد سالم معمولاً طی چند هفته تا چند ماه طول می‌کشد. تورم غدد لنفاوی ممکن است دیرتر از بقیه‌ی علائم برطرف شود.
برای مطالعه بیشتر: صفحه مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC) درباره بیماری خراش گربه (به زبان انگلیسی)
این مطلب جنبه‌ی آموزشی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان پزشکی نیست.
